Zdjęcie do artykułu Jakie obowiązki informacyjne wobec klienta ma mała firma
Fot. VipulMali / Pixabay

Obsługa klienta

Jakie obowiązki informacyjne wobec klienta ma mała firma

Informacje przekazujesz najpóźniej, gdy konsument wyraża wolę związania się umową, czyli jeszcze przed jej zawarciem (art. 8 ustawy o prawach konsumenta).

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Obsługi Klienta.

Które obowiązki informacyjne dotyczą Twojej małej firmy — zależnie od kanału sprzedaży

Informacje przekazujesz najpóźniej, gdy konsument wyraża wolę związania się umową, czyli jeszcze przed jej zawarciem (art. 8 ustawy o prawach konsumenta). Katalog informacji i forma ich podania zależą od kanału sprzedaży: w lokalu, na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.

Najwęższy zakres ma sprzedaż stacjonarna — obowiązki określa art. 8. Umowy na odległość i poza lokalem podlegają dodatkowo art. 12, który stawia dalej idące wymagania, m.in. co do danych kontaktowych i momentu prezentacji informacji.

Obowiązki te dotyczą także małej firmy. Klient może być konsumentem albo przedsiębiorcą na prawach konsumenta. Konsument to osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego).

Przedsiębiorca na prawach konsumenta to osoba fizyczna zawierająca umowę bezpośrednio związaną z prowadzoną działalnością gospodarczą. Warunek: z treści umowy wynika, że nie ma dla niej charakteru zawodowego (art. 22¹ Kodeksu cywilnego). Przedmiot działalności jest udostępniony na podstawie przepisów o CEIDG.

W e-sklepie umieszczenie informacji w tematycznej zakładce nie wystarcza. UOKiK wskazuje, że informacje mają być wyświetlone w odpowiednim momencie przed złożeniem zamówienia. Nie można przekazywać ich dopiero na żądanie konsumenta (art. 12 ustawy).

Bezpośrednio przed złożeniem zamówienia przez stronę internetową, gdy umowa nakłada na konsumenta obowiązek zapłaty, trzeba poinformować m.in. o głównych cechach świadczenia. Dalej: o łącznej cenie lub wynagrodzeniu z podatkami, czasie trwania umowy oraz sposobie i przesłankach jej wypowiedzenia. Gdy ma to zastosowanie – o minimalnym czasie trwania zobowiązań konsumenta (art. 12 ustawy; UOKiK).

Sprzedaż stacjonarna: co powinno być widoczne w sklepie, zanim klient zdecyduje się kupić

Art. 8 wymienia informacje, które przedsiębiorca podaje jasno i zrozumiale, o ile nie wynikają już z okoliczności. Pierwsza grupa obejmuje główne cechy świadczenia — z uwzględnieniem jego przedmiotu i sposobu porozumiewania się z konsumentem — oraz dane identyfikujące przedsiębiorcę. To firma, organ rejestrujący działalność gospodarczą, numer rejestracji, adres prowadzenia przedsiębiorstwa i numer telefonu.

Pozostałe elementy z art. 8 omawiają sekcje o cenie i kosztach oraz o reklamacjach i gwarancjach. Chodzi o informacje o cenie i dodatkowych kosztach, warunkach wykonania umowy, reklamacjach, odpowiedzialności za jakość, usługach posprzedażnych, gwarancji i czasie trwania umowy. W sklepie stacjonarnym mają być dostępne tam, gdzie klient podejmuje decyzję.

W sklepie stacjonarnym tablica informacyjna powinna obejmować pełny katalog z art. 8. To dane identyfikujące, główne cechy świadczenia, cenę i koszty, warunki wykonania, reklamacje, odpowiedzialność za jakość, usługi posprzedażne, gwarancję i czas trwania umowy.

W miejscu sprzedaży umieść tablicę informacyjną zbierającą te treści w jednym punkcie. Niespełnienie obowiązków informacyjnych w sklepie stacjonarnym to wykroczenie zagrożone grzywną do 5 000 zł. Grozi też ryzyko naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Wśród danych identyfikujących z art. 8 jest organ, który zarejestrował działalność gospodarczą, i numer, pod którym działalność została zarejestrowana. Nazwa rejestru, do której odwołują się przepisy o przedsiębiorcy na prawach konsumenta, to Centralna Ewidencja i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).

Sprzedaż online i na odległość: informacje, które muszą być przy zamówieniu

Art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawach konsumenta nakazuje podać adres przedsiębiorstwa, adres poczty elektronicznej i numer telefonu, pod którymi konsument może szybko i efektywnie kontaktować się z przedsiębiorcą. UOKiK mówi wprost: sklep internetowy powinien mieć kontaktowy numer telefonu i poinformować o nim konsumenta przed zawarciem umowy. Podobnie o adresie przedsiębiorstwa i adresie poczty elektronicznej.

Umowa na odległość może być zawierana przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, np. przez stronę internetową. Jeśli nakłada na konsumenta obowiązek zapłaty, bezpośrednio przed złożeniem zamówienia trzeba przekazać informacje wymagane przez art. 12 ustawy. Ich zakres odpowiada elementom z sekcji o sprzedaży stacjonarnej, z uzupełnieniami właściwymi dla umów na odległość.

Katalog przy umowach na odległość obejmuje: główne cechy świadczenia; dane identyfikujące i kontaktowe; łączną cenę z podatkami; opłaty za dostarczenie, usługi pocztowe i inne koszty; sposób i termin spełnienia świadczenia oraz procedurę reklamacji. Dalej: odpowiedzialność za jakość; zakres usług po sprzedaży oraz gwarancji; czas trwania umowy, sposób i przesłanki wypowiedzenia; prawo odstąpienia, wzór formularza i koszty zwrotu.

Przy umowach na odległość lub poza lokalem konsumentowi przysługuje prawo odstąpienia od umowy.

Pouczenie o odstąpieniu obejmuje czas, sposób i wzór formularza. Wzór formularza odpowiada wzorowi określonemu w Załączniku nr 2 do ustawy o prawach konsumenta; skorzystanie z niego jest dobrowolne.

Informacje przekazuj jasno i widocznie, w bezpośrednim sąsiedztwie potwierdzenia wymaganego do złożenia zamówienia. Nie może być konieczności przechodzenia na strony inne niż ta służąca do złożenia zamówienia. Nie ukrywaj ich w różnych miejscach na stronie.

Nie zakładaj, że konsument je odnajdzie po kliknięciu przycisku czy rozwinięciu zakładki. Musi mieć możliwość przeczytania i zrozumienia całości wymienionych elementów tuż przed złożeniem zamówienia.

Ten sam standard dotyczy sprzedaży przez internetową platformę handlową: informacje trzeba podać przed złożeniem zamówienia.

Konsument i przedsiębiorca na prawach konsumenta mają prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia otrzymania towaru.

Prawo odstąpienia nie przysługuje w odniesieniu do towarów na zamówienie, wytwarzanych według specyfikacji klienta (art. 38 ust. 1 pkt 3 ustawy).

Jeżeli konsument nie został poinformowany o prawie odstąpienia, okres na odstąpienie wydłuża się do roku od otrzymania produktu.

Przed zawarciem umowy konsument musi zostać poinformowany o kosztach zwrotu. Klient ponosi koszt zwrotnej przesyłki; gdy brak informacji, wszystkie koszty pokrywa sprzedawca.

Przy spełnionym obowiązku klient otrzymuje zwrot ceny i kosztów pierwszej przesyłki – równowartość najtańszej możliwej dostawy w danym e-sklepie.

Pokazy, kiermasze i sprzedaż poza lokalem: papier albo trwały nośnik

Definicja umowy zawartej z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa obejmuje kilka sytuacji. Obie strony są fizycznie obecne w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorcy. Umowa jest skutkiem przyjęcia oferty złożonej przez konsumenta w takich okolicznościach.

Trzecia sytuacja: strony są fizycznie obecne w lokalu albo składają oświadczenia woli na odległość bezpośrednio po tym, jak przedsiębiorca nawiązał indywidualny i osobisty kontakt z konsumentem poza lokalem. Czwarta: umowy zawierane podczas wycieczki zorganizowanej przez przedsiębiorcę, której celem lub skutkiem jest promocja oraz zawieranie umów z konsumentami.

Nowelizacja, której projekt podpisano 6 grudnia 2022 r., a która weszła w życie 1 stycznia 2023 r., poszerzyła ten katalog o kolejny przypadek (literę e.). Dzięki temu walor umowy zawieranej poza lokalem uzyskały kolejne sytuacje — w tym umowa zawarta w trakcie pokazu. Ta sama nowelizacja wprowadziła nowy wyjątek od prawa do odstąpienia od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorcy lub na odległość.

Forma przekazania informacji jest tu ściśle określona. Przy umowach zawieranych poza lokalem, np. na pokazach czy świątecznych kiermaszach, informacje należy udostępniać w tradycyjnej formie papierowej bądź — jeżeli konsument się zgodzi — na trwałym nośniku (art. 12 ustawy).

Przy umowach poza lokalem obowiązek pouczenia o odstąpieniu obejmuje również wzór formularza odstąpienia. Formularz odpowiada wzorowi z Załącznika nr 2 do ustawy; jego użycie jest dobrowolne.

Dane kontaktowe wymagane przez art. 12 ust. 1 pkt 3 omawia sekcja o sprzedaży online. W przypadku sprzedaży poza lokalem trzeba je również przekazać w wymaganej formie.

Cena, dostawa i dodatkowe opłaty — jak komunikować je bez pułapek

Podstawą jest łączna cena lub wynagrodzenie za świadczenie wraz z podatkami. Konsument ma zobaczyć kwotę, którą faktycznie zapłaci, a nie cenę netto, do której resztę dopisuje się dopiero przy płatności.

Jeżeli charakter przedmiotu świadczenia nie pozwala, rozsądnie oceniając, na wcześniejsze obliczenie wysokości ceny, trzeba podać sposób, w jaki będzie ona obliczana. Osobno informuje się o opłatach za dostarczenie, usługach pocztowych oraz jakichkolwiek innych kosztach. Gdy nie można ustalić ich wysokości — o obowiązku ich uiszczenia.

Przy umowie na czas nieoznaczony lub obejmującej prenumeratę obowiązek obejmuje podanie łącznej ceny lub wynagrodzenia za wszystkie płatności za okres rozliczeniowy. Trzeba też podać wszystkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść.

Nowelizacja z 1 stycznia 2023 r., wdrażająca m.in. dyrektywę Omnibus (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161), nałożyła na przedsiębiorców nowe obowiązki informowania konsumentów o cenach towarów i usług.

Reklamacje, gwarancje i usługi po sprzedaży — informacje, o których często się zapomina

Art. 8 wymaga podania sposobu i terminu spełnienia świadczenia przez przedsiębiorcę oraz stosowanej przez przedsiębiorcę procedury rozpatrywania reklamacji. Sam adres do korespondencji nie wypełnia obowiązku. Konsument powinien wiedzieć, gdzie zgłasza reklamację i jakiego terminu rozpatrzenia może oczekiwać.

Osobno trzeba poinformować o przewidzianej przez prawo odpowiedzialności przedsiębiorcy za jakość świadczenia. To informacja, że za jakość wykonania odpowiadasz z mocy prawa, niezależnie od tego, czy udzielasz dodatkowych zapewnień.

Kolejny element to informacje o usługach po sprzedaży i gwarancji. Jeśli oferujesz usługi posprzedażne lub gwarancję, ich treść musi zostać konsumentowi przekazana. Nie wystarczy sygnał hasłem w materiałach reklamowych.

Trzeba też wskazać czas trwania umowy. Przy umowach na czas nieoznaczony lub z możliwością wypowiedzenia — sposób i przesłanki wypowiedzenia. Gdy ma to zastosowanie, również minimalny czas trwania zobowiązań konsumenta wynikających z umowy.

RODO obok ustawy konsumenckiej: co dodać do informacji dla klienta

Niezależnie od ustawy o prawach konsumenta obowiązki informacyjne nakłada na sprzedawcę rozporządzenie RODO. Za niedochowanie tych obowiązków grożą sankcje finansowe. To odrębny reżim od kar przewidzianych za naruszenie ustawy konsumenckiej.

W małej firmie nie trzeba tworzyć osobnego obiegu dokumentów. Informacje wymagane przez RODO można połączyć z tablicą informacyjną w sklepie stacjonarnym, regulaminem sprzedaży oraz polityką prywatności w e-sklepie. Klient otrzymuje jednolity zestaw informacji w jednym miejscu.

Do informacji RODO należy w szczególności podanie swojej tożsamości i danych kontaktowych, a gdy ma to zastosowanie — tożsamości i danych kontaktowych swojego przedstawiciela. To odrębny obowiązek wobec klienta. Trzeba go dopełnić niezależnie od terminów wynikających z ustawy o prawach konsumenta.

Praktyczny checklist dla małej firmy: gdzie, kiedy i w jakiej formie przekazać informacje

Sprowadź checklistę do jednego pytania. Czy klient ma dostęp do każdej wymaganej informacji w momencie podejmowania decyzji? Nie dopiero wtedy, gdy sam o nią zapyta.

Checklista informacji: główne cechy świadczenia; dane identyfikujące i kontaktowe; łączna cena z podatkami; opłaty za dostarczenie, usługi pocztowe i inne koszty; sposób i termin spełnienia świadczenia oraz procedura reklamacji. Dalej: odpowiedzialność za jakość; usługi posprzedażne i gwarancja; czas trwania umowy, sposób i przesłanki wypowiedzenia; prawo odstąpienia, wzór formularza i koszty zwrotu.

Dla umów na odległość i poza lokalem dochodzi pouczenie o odstąpieniu. Obejmuje ono wzór formularza. Dodaj też informację o kosztach zwrotu. Prawo odstąpienia nie przysługuje m.in. dla towarów na zamówienie (art. 38 ust. 1 pkt 3).

Stacjonarnie: tablica informacyjna w widocznym miejscu w lokalu. Online: informacje jasne i widoczne przy przycisku potwierdzającym zamówienie, bez konieczności przechodzenia na inne strony. Poza lokalem: przygotuj pisemny zestaw informacji i zadbaj o wymaganą formę przekazania.

Katalog umów poza lokalem obejmuje nie tylko fizyczną sprzedaż poza sklepem, ale też sytuacje opisane w art. 2 pkt 2 ustawy, rozszerzone nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2023 r.

Checklista: 1) stacjonarnie – tablica informacyjna w widocznym miejscu; 2) online – informacje jasne i widoczne przy przycisku potwierdzającym zamówienie, bez konieczności przechodzenia na inne strony; 3) poza lokalem – pisemny zestaw informacji i wymagana forma przekazania; 4) RODO – połącz informacje z tablicą, regulaminem i polityką prywatności.

Podstawy prawne do sprawdzenia: art. 8 i art. 12 ustawy o prawach konsumenta, art. 2 pkt 2 tej ustawy oraz RODO. Informacje o prawie do informacji publikuje UOKiK. Za brak obowiązków informacyjnych w sklepie stacjonarnym grozi grzywna do 5 000 zł.

Więcej z: Obsługa klienta